iching.tools
Tìm hiểu

Gieo quẻ bằng đồng xu: phép ba đồng xu và các số 6, 7, 8, 9

Cập nhật 17 tháng 10, 2026

Kinh Dịch (易經, "sách về sự biến đổi") gồm sáu mươi tư quẻ, mỗi quẻ là sáu hào xếp chồng, mỗi hào hoặc liền (dương) hoặc đứt (âm), và mỗi quẻ, mỗi hào đều kèm những câu văn cổ ngắn gọn. Muốn hỏi Kinh Dịch, trước hết bạn cần một cách để có được một quẻ. Cách cổ nhất là bói bằng cỏ thi; phép gieo ba đồng xu (三錢法, còn gọi là 金錢卦 — kim tiền quái) nhanh hơn, và là cách được dùng nhiều nhất ngày nay.

Một lần gieo, một hào

Tung ba đồng xu cùng lúc. Mỗi đồng xu có hai mặt: mặt không chữ (mặt lưng, 背) tính 3, mặt có chữ (字) tính 2. Cộng lại, bạn chỉ có thể được một trong bốn số:

  • 6: ba mặt chữ. Lão âm (老陰), hào đứt và là hào động.
  • 7: một mặt lưng. Thiếu dương (少陽), hào liền, đứng yên.
  • 8: hai mặt lưng. Thiếu âm (少陰), hào đứt, đứng yên.
  • 9: ba mặt lưng. Lão dương (老陽), hào liền và là hào động.

Số lẻ là dương, số chẵn là âm; hai cực 6 và 9 là những hào sắp chuyển thành hào ngược lại. Với đồng xu cân đều, 6 và 9 mỗi số có xác suất một phần tám, còn 7 và 8 mỗi số ba phần tám, nên phần lớn các quẻ có một hai hào động, và cũng khá nhiều quẻ không có hào động nào.

Mặt nào tính là 3 chỉ là một quy ước, và các sách nói không giống nhau. Trang này theo cách đọc mặt lưng tính 3, nên một mặt lưng cho ra thiếu dương.

Sáu lần gieo, dựng quẻ từ dưới lên

Gieo tất cả sáu lần. Lần thứ nhất cho hào dưới cùng (hào sơ, 初爻), lần thứ sáu cho hào trên cùng. Các hào luôn được đánh số và đọc từ dưới lên, như cây mọc từ gốc lên ngọn.

Hình hoàn chỉnh là quẻ chủ (bản quái, 本卦). Nó chia thành quẻ dưới và quẻ trên, mỗi quẻ là một trong tám hình tượng: trời, đầm, lửa, sấm, gió, nước, núi và đất. Hai quẻ đơn ghép lại cho ra tên quẻ; ví dụ 山澤損 (Sơn Trạch Tổn) là núi ở trên, đầm ở dưới.

Hào động và quẻ biến

Đổi mọi hào động thành hào ngược lại (lão dương thành âm, lão âm thành dương), giữ nguyên các hào tĩnh. Kết quả là quẻ biến (之卦, còn gọi là 變卦). Quẻ biến mô tả hướng mà tình thế đang nghiêng về, chứ không phải một câu trả lời thứ hai riêng rẽ.

Ví dụ, các lần gieo lần lượt là 7, 9, 8, 8, 6, 7 (từ dưới lên) cho ra quẻ Tổn (損, giảm bớt, quẻ số 41), với hào động ở vị trí thứ hai và thứ năm. Lật hai hào này lại, bạn được quẻ Ích (益, tăng thêm, quẻ số 42).

Nếu không có hào nào động thì không có quẻ biến. Tình thế được xem là đã ổn định, và chỉ riêng quẻ chủ lên tiếng.

Thứ tự đọc quẻ

Các bản luận quẻ trên trang này theo thứ tự truyền thống:

  • Quẻ chủ trước tiên: lời quẻ (卦辭), Thoán truyện (彖) và Đại Tượng (象) — bức tranh của toàn bộ tình thế.
  • Rồi đến từng hào động, từ dưới lên: hào từ (爻辭) và Tiểu Tượng của nó. Đây là những phần của tình thế đang chuyển động.
  • Sau cùng là quẻ biến: nơi mà sự chuyển động đang hướng tới.

Khi nhiều hào cùng động, các truyền thống khác nhau về việc nên nhấn vào hào nào, và các nhà chú giải đời sau đã đề ra những quy tắc để lựa chọn. Trang này không chọn thay bạn; nó hiển thị mọi hào động. Bên cạnh quẻ chủ và quẻ biến, trang kết quả còn hiển thị quẻ hỗ (互卦), quẻ tổng (綜卦) và quẻ thác (錯卦), những góc nhìn khác về cùng một quẻ.

Nguyên văn và bản dịch

Mọi đoạn văn đều được trình bày bằng nguyên văn chữ Hán cổ. Đi kèm là bản dịch tiếng Anh năm 1882 của James Legge, có chỗ hơi cổ nhưng cẩn trọng và được đọc rộng rãi. Khi hai bản có vẻ lệch nhau, nguyên văn chữ Hán là văn bản có thẩm quyền.

Cách đặt câu hỏi

Một lần gieo quẻ hiệu quả nhất với câu hỏi mở, kiểu "Tôi nên hiểu điều gì về…" thay vì "Liệu tôi có…?". Kinh Dịch trả lời bằng một hình tượng và một phương hướng, không phải bằng có hay không. Đây không phải công cụ để ra quyết định về y tế, pháp lý hay tài chính, và nó không phán định số phận của bất kỳ ai.

Tính ngẫu nhiên đến từ đâu

Trên trang Kinh Dịch, máy chủ thực hiện mỗi lần tung bằng một nguồn ngẫu nhiên mật mã học; những đồng xu trên màn hình chỉ là hoạt ảnh cho một kết quả đã được ghi lại. Sáu con số, các hào động và mọi quẻ đều được mã lệnh suy ra từ những lần tung đó. AI sau đó viết một đoạn suy ngẫm về những đoạn kinh văn mà mã lệnh đã chọn, và không thể thay đổi một hào nào.